Conceptresultaten

Betrokkenen in en rondom de Hegewarren hebben vier alternatieven voor de toekomst van de veenweidepolder ontwikkeld. We horen graag wat je van deze conceptresultaten vindt! 

De opdracht

Er wordt gezocht naar een toekomstbestendige inrichting van de Hegewarren. Aan de basis hiervan staat de veenweideopgave, die doorslaggevend is voor een duurzame en leefbare toekomst van het gebied. Daarnaast is het streven dat er ook andere opgaven worden meegenomen, zoals een robuuster watersysteem, verbetering van recreatie en economie. Wat is maatschappelijk de optimale inrichting van de Hegewarren?

Co-creatieve aanpak

De Provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân en gemeente Smallingerland hebben er bewust voor gekozen deze vraag eerst aan de omgeving te stellen. Een team van 17 betrokkenen in en rond de Hegewarren heeft de afgelopen maanden verkend welke mogelijkheden er zijn. Ze zijn daarbij ondersteund door de landschapsarchitecten van H+N+S, de experts van Royal HaskoningDHV en de procesbegeleiders van Open Kaart..

4 alternatieven met eigen kwaliteiten en dilemma's

We zijn tekenend en rekenend tot vier denkrichtingen gekomen voor de Hegewarren. Makkelijk was dit niet. Een nieuwe inrichting biedt kansen, maar heeft ook (ingrijpende) consequenties voor mensen in en om het gebied. Bovendien zijn er geen eenvoudige oplossingen om alle gestelde randvoorwaarden, doelstellingen en ambities te verenigen. Maar we zijn blij en trots nu deze conceptresultaten te delen.

We horen namelijk graag wat je er van vindt. De denkrichtingen zijn geen definitieve ontwerpen, maar laten zien wat mogelijk is. Hiermee kunnen we in gesprek over de maatschappelijk optimale toekomst voor de Hegewarren. Elke richting heeft immers eigen kwaliteiten en kansen, maar ook dilemma’s en consequenties. Ook deze heeft het co-creatieteam in beeld gebracht om een zo compleet mogelijk beeld van de diverse afwegingen te schetsen.

Bekijk de alternatieven, lees over de afwegingen bij de alternatieven en deel je vragen, ideeën en opmerkingen. Zo kunnen we de conceptresultaten verbeteren, aanvullen en aanscherpen.

De reacties die voor 1 juli zijn binnen gekomen, nemen we mee in de laatste bijeenkomst met het co-creatieteam voor de zomervakantie. Later reageren is ook mogelijk, die reacties nemen we in september weer mee.

De Hegewarren nu

De Hegewarren is een gebied van ongeveer 400 hectare, ingepolderd in de jaren ‘70. De poldergronden zijn nu grotendeels in gebruik door melkveehouders, met vooral aan de randen enig recreatief gebruik. De polder is toegankelijk via de Hooidambrug in het oosten, met daarachter één weg; doodlopend voor auto’s, maar voor fietsers en wandelaars verbonden met De Burd via een pontje. Het gebied maakt onderdeel uit van de pontjesroute en is voor fietsers en wandelaars ook vanuit het zuiden bereikbaar. Het gebied wordt omsloten door water, natuur- en recreatiegebieden.

De bodem van de Hegewarren bestaat uit een veenpakket van gemiddeld twee meter dik. Door de diepe drooglegging oxideert het veen daalt de bodem. Sinds de inpoldering is de Hegewarren ruim een halve meter gezakt. Dit veroorzaakt CO2-uitstoot, hoge kosten voor onderhoud van de polderkades en verdroging van de omliggende natuur. Het huidige waterbeheer en landgebruik is niet duurzaam. 

Alternatieven voor de toekomst van de Hegewarren

De vier alternatieven geven elk op eigen wijze een antwoord op de uitdagingen in de Hegewarren. De kaarten laten een eindbeeld zien, de inrichting nadat alle plannen volledig zijn uitgevoerd. Sommige van deze eindbeelden zijn op korte termijn te realiseren, andere hebben meer tijd nodig. Het verleggen of opheffen van polderkades is nu bijvoorbeeld nog niet zomaar mogelijk, omdat de gaswinlocatie in het gebied tot 2040 bruikbaar moet blijven. Voor alle alternatieven geldt dat het maken van een nieuwe inrichting uiteraard pas kan starten als de gronden van de Hegewarren beschikbaar zijn en er goede afspraken met de huidige gebruikers zijn gemaakt.

Om de alternatieven te kunnen vergelijken, hebben we naast de getekende kaarten ook een afwegingskader gemaakt. In dit afwegingskader staan de doelstellingen die we bij de opdracht hebben meegekregen, aangevuld met aspecten die het co-creatieteam belangrijk vindt. Verder geeft het co-creatieteam bij elk alternatief een recensie mee, hierin is te lezen hoe de betrokkenen naar de varianten kijken.

Verhoging van de waterpeilen binnen de polderkades maken de Hegewarren interessant voor weidevogels. De huidige landbouwgronden zijn geschikt voor één of twee extensieve boeren. Bekijk dit alternatief…

Binnen de huidige polderkades wordt een nieuw watersysteem aangelegd, ideaal voor natte teelten. De Hegewarren wordt zo een inspirerend voorbeeld van een modern productielandschap. Bekijk dit alternatief…

Moerasland en bevaarbaar water wisselen elkaar af in het noordelijke deel van de Hegewarren. Er ontstaat een bijzonder afwisselend landschap om te wonen en te recreëren. Bekijk dit  alternatief…

De Hegewarren wordt een water- en moerasrijk gebied dat naadloos aansluit op De Alde Feanen. Er is volop ruimte voor natuur en (water)recreatie met nieuwe recreatieve vaarroutes. Deze variant is mogelijk met met minder (a) of meer (b) bevaarbaar water. 

Inpassing van een eventuele vaarweg in de varianten

De inpassing van een eventuele vaarweg van Drachten naar het Prinses Margriet-kanaal is meegegeven als randvoorwaarde bij de opdracht aan het co-creatieteam. In tenminste één van de alternatieven moet een vaarweg in beeld gebracht worden. Nadat we de kansen voor het gebied hebben verkend, hebben we daarom onderzocht in welke denkrichting(en) een eventuele vaarweg in te passen is. Dit is niet mogelijk zonder consequenties voor het gebied; we hebben met elkaar gezocht naar opties met zo min mogelijk consequenties. Deze opties zijn hier met hun afwegingen en dilemma’s te bekijken.

Het alternatief ‘Zicht op Twee Landschappen’ is gecombineerd met een vaarweg. Bekijk de verkenning van een eventuele vaarweg in dit alternatief…

Ook het alternatief ‘Open en Natuurlijk’ is gecombineerd met een vaarweg. Het gaat om de variant met meer vaarwater. Bekijk de verkenning van een eventuele vaarweg in dit alternatief…

Eerste beschouwing van de alternatieven

De alternatieven voldoen aan de gestelde randvoorwaarden. Ze hebben echter elk hun eigen voor- en nadelen. De bijdrage aan de doelstellingen kent voor elk alternatief eigen accenten.

De alternatieven door de oogharen bekeken

De alternatieven waarbij de keringen rondom de polder intact blijven en (gedeeltelijk) extensief landbouwkundige gebruik mogelijk blijft, zijn interessanter voor weidevogels, behoud van het cultuurhistorische veenweidelandschap of innovatieve vormen van landbouw. Wanneer met de gebiedsontwikkeling gestart kan worden, zijn deze varianten relatief snel te realiseren. Ze bieden over het algemeen genomen echter een minder duurzame oplossing wat betreft bodemdaling en waterbeheer. De veenweideproblemen worden vertraagd, maar niet gestopt.

De alternatieven waarbij de polder kleiner wordt en het boezemwater dus wordt vergroot, doen dit wel. Deze zijn echter ook een stuk ingrijpender. De consequenties voor huidige bewoners en omwonenden zijn in de varianten met meer water vaak groter en de realisatie kost meer geld en tijd. De alternatieven met bevaarbaar water bieden veel recreatief potentieel, zowel lokaal als regionaal. Bovendien zijn er kansen voor ontwikkeling van moerasnatuur.

‘Vliegwiel’ voor andere veenweidegebieden?

Het co-creatieteam is gevraagd te verkennen of en hoe de gebiedsontwikkeling van de Hegewarren een ‘vliegwiel’ kan vormen voor de aanpak van andere veenweidegebieden in Fryslân. Hoe kunnen anderen van de gebiedsontwikkeling leren? En is het mogelijk dat er vanuit de grote investering in de Hegewarren op termijn weer geld vrijkomt voor andere veenweidegebieden?

Algemeen kan verder gesteld worden dat geen van de alternatieven nu een financieel ‘vliegwiel’ oplevert zonder verdere optimalisatie. Mogelijkheden hiervoor zijn het optimaliseren van de grondbalans, het aantrekken van aanvullende fondsen of het toevoegen van renderende functies zoals (recreatie)woningen of (tijdelijke) zonnevelden. De mogelijkheid en wenselijkheid hiervan verschilt per variant.

Meer informatie bij de afwegingen

De verschillende aspecten uit het afwegingskader komen voort uit de doelstellingen en uit thema’s die het co-creatieteam aangedragen heeft. Bij elk alternatief vind je de samengevatte afwegingen bij deze aspecten. Sommige aspecten zijn goed kwantitatief te beoordelen; anderen vragen om een kwalitatieve afweging. Wil je meer lezen over hoe de afwegingen tot stand zijn gekomen? Klik op onderstaande thema’s voor meer informatie. 

Een samengevat overzicht van de afwegingen op een rij is hier te vinden.