De Hegewarren heeft een centrale plaats in het recreatienetwerk van Friesland, zowel te water als te land. De gebiedsontwikkeling kan deze recreatieve potentie versterken en benutten. Adviseurs Hanneke Schmeink, Reinier Steensma en Gosse de Boer dachten mee met het co-creatieteam en brachten de recreatieve potentie voor de verschillende varianten in beeld. Per variant keken ze naar kansen voor waterrecreatie, landrecreatie en kleinschalige verblijfsrecreatie; doelgroepen die passen bij (de omgeving van) de Hegewarren.

De Hegewarren als schakel in het Friese recreatienetwerk
De adviseurs benadrukken dat de Hegewarren centraal in het Friese recreatienetwerk ligt. Het is de schakel tussen Súd-West Fryslân, Noard-East Fryslân en Groningen, via Drachten. De East-West vaarverbinding tussen Grou en Drachten voert langs de Hegewarren, via De Veenhoop en de Kromme Ie. Ook ligt de Hegewarren langs de Noard-Súd vaarverbinding tussen de turfroute (Akkrum, Nijbeets, Veenhoop) en de Lits-Lauwersmeer route. Naast de centrale plek in het waternetwerk, vormt de Hegewarren ook een belangrijke schakel in de fiets- (en wandel)verbinding tussen Grou en Drachten (Pontjesroute).

De ontwikkeling van de Hegewarren kan nabijgelegen ontwikkelprogramma’s zoals Oudega aan het Water en Waterfront Drachten in de hand werken. Ook heeft de gebiedsontwikkeling de potentie om de recreatieve positie van omliggende bestaande kernen te versterken.

Passende doelgroepen voor de Hegewarren
De ontwerpvarianten hebben elk een eigen karakter en bieden in meer of mindere mate kansen voor recreatieve doelgroepen. De adviseur geven echter in het algemeen mee dat het passend is zich te richten op de ‘kwaliteitstoerist’; de bezoeker die de rust en de vrije natuur waardeert. Dit past beter bij de kwaliteiten van de omgeving rondom de Hegewarren dan het zogenoemde ‘massatoerisme’. Dit geldt zowel voor ‘landdoelgroepen’ als ‘waterdoelgroepen’. Hierbij aansluitend heeft kleinschalige verblijfsrecreatie de voorkeur boven grootschalige ontwikkelingen. Dus liever geen grote accommodaties, maar wel ‘kamperen bij de boer’ of kleinschalige, uniek overnachtingsplaatsen.

Het gebied is verder kansrijk om in te zetten op de kleine watersport (kleine zeilerij en de ‘ommetjesvaarders’). Ook mogelijkheden voor bijvoorbeeld SUP-boarden zijn gewenst, een opgaande trend. Dergelijk gebruik is passend bij het huidige gebruik van De Alde Feanen, al is het belangrijk om ook de grotere watersport (campervaarders, zeiljachten) te voorzien van een doorvaartmogelijkheid en voorzieningen. Een  doorvaartmogelijkheid bestaat reeds door de Kromme Ie, een vaarweg zou bij kunnen dragen aan een alternatieve verbinding. Voorzieningen in het gebied kunnen worden uitgebreid om deze groep in meer of mindere mate te verleiden om in het gebied te blijven en daarmee een economische impuls te brengen.

De recreatieve potentie van de alternatieven
Er is per alternatief gespard over de potentie voor de waterrecreant,  de landrecreant en de (kleinschalige) verblijfsrecreant. Qua waterrecreatie geldt; hoe meer water en hoe meer verbindingen, hoe groter de gebruiks-en belevingswaarde. De landrecreant heeft behoefte aan wandel- en fietsverbindingen en voorzieningen langs het water. De beleving wordt verbeterd met een afwisselend landschap en een varend decor.

De adviseurs zien de meeste kansen in het alternatief Open en Natuurlijk. Deze variant onderscheidt zich in positieve zin van Zicht op Twee Landschappen, met name door de noord-zuid verbinding met de Kromme Ee en het meer en de daarmee samengaande uitbreiding van het regionale netwerk van waterrecreatie. De minder natte varianten (Polderaquarel en Hoogwaterpolder 2.0) bieden kansen voor de land- en verblijfsrecreant, maar bieden zeer beperkt meerwaarde voor de waterrecreant.

Polderaquarel en Hoogwaterpolder 2.0
Deze varianten, waarbij de polderkades in tact blijven, bieden vooral kansen voor recreatie op het land; langs de oevers en in de polder zelf. Voor de waterrecreant verandert er weinig t.o.v. de huidige situatie. De meest relevante doelgroepen zijn daarmee wandelaars, fietsers en de kleinschalige verblijfsrecreanten.

De beleving voor recreanten op land kan worden versterkt met voorzieningen langs het water en een uitbreiding van de routemogelijkheden. Vanuit een recreatievaartperspectief, is het een nadeel in deze variant (net als in de huidige situatie) dat er geen recreatieve vaarverbinding bestaat tussen De Veenhoop/de Kromme Ie en de Grutte Ie (De Alde Feanen).

De pop-up afbeeldingen geven weer waar de focus voor welke doelgroep ligt. Blauw: zone met focus op waterrecreatie; groen: zone met focus op landrecreatie; en oranje: zone met focus op verblijfsrecreatie.

Bij de variant Polderaquarel is de belevingswaarde voor de landrecreant wat groter dan bij de Hoogwaterpolder, vanwege de sterkere afwisseling en variatie in landschapstypen.

Potentiële gebruikswaarde:

  • Kleinschalige bijzondere overnachtingsplaatsen
  • Voorzieningen langs het water voor wandelaars en fietsers; bankjes, uitkijkpunten, picknick plaatsen. Deze voorzieningen kunnen ook worden gecombineerd met aanlegplaatsen van de Marrekrite.
  • Fijnmazige fiets- en wandelpaden over de Hegewarren.
  • Verrassende elementen als bijzonder fiets- of wandelpaden, vogelkijkhut of landschapskunst
  • Goede verbindingen tussen fiets- en wandelnetwerk en de aanlegplaatsen aan de oevers van de polder.

Potentiële belevingswaarde:

  • Afwisseling van groene agrarische open weidsheid met meanderende waterwegen aan zuidkant met varend decor
  • Autoluwe en stille en rustige omgeving.
  • Beperkte faciliteiten en verzorgingsniveau
Referentiebeelden bij de recreatieve potentie van Polderaquarel en Hoogwaterpolder 2.0.

Zicht op Twee Landschappen
In dit alternatief ontstaat er meer vaarwater aan de noordelijke zijde van de Hegewarren. Er ontstaat ook een grotere variatie van landschappen in de Hegewarren met meer ruimte voor natuur: (ondiep) water, moeras, polderland. De Hegewarren sluit hiermee aan op het landschap van de Alde Feanen. Het bevaarbare water heeft geen link met de Kromme Ie, anders dan de bestaande verbindingen. Een mogelijke verbetering van deze variant uit een recreatieperspectief is een doorsteek tussen de Kromme Ie en het nieuwe meer/Grutte Krite.

In vergelijking met de eerste varianten, wordt in deze variant meer gebruiks- en belevingswaarde geboden aan zowel de land- als waterrecreanten. De waterrecreanten zijn beperkt tot het huidige gebruikersprofiel zoals je dat ziet in de Alde Feanen; ommetjesvaarders en kleine zeilerij.

Ook in deze variant zijn de landrecreanten gebaat bij een fijnmaziger routenet in de polder en voorzieningen langs het water. Daarnaast kan er worden gedacht aan extra aanlegplaatsen voor de recreatievaart, inclusief zogenaamde tuigsteigers voor de kleine zeilboten, die op het meer zullen kunnen varen. Deze variant leent zich voor kleinschalige verblijfsrecreatie op het water of het scheidsvlak van water en land.

Potentiële gebruikswaarde:

  • Kleinschalige bijzondere overnachtingsplaatsen
  • Meer water (en aanlegplaatsen) voor recreatievaart, aansluitend op de Alde Feanen (Grutte Ie)
  • Voorzieningen langs het water voor wandelaars en fietsers; bankjes, uitkijkpunten, picknick plaatsen. Deze voorzieningen kunnen ook worden gecombineerd met aanlegplaatsen van de Marrekrite.
  • Fijnmazige fiets- en wandelpaden over de Hegewarren.
  • Solitaire, kleinschalige verblijfsrecreatie (zie NW hoek van de variant), en mogelijk een camping aan het meer.
  • Verrassende elementen als bijzonder fiets- of wandelpaden, vogelkijkhut of landschapskunst
  • Goede verbindingen tussen fiets- en wandelnetwerk en de aanlegplaatsen aan de oevers van de polder.
  • Voorzieningen voor oeverrecreatie; zwem-, lig- en recreatieweides, visplekken.

Potentiële belevingswaarde:

  • Sterker gevoel van ‘zwerven’ en ‘gebied verkennen door ruimer vaarwater voor de waterrecreanten, echter geen verbinding tussen de Kromme Ie en het meer.
  • Sterke natuurervaring en –beleving voor land-, water- en verblijfsrecreanten.
  • Voor landrecreatie: sterke afwisseling van groene agrarische open weidsheid met meanderende vaarwegen en varend decor.
  • Autoluwe, stille en rustige omgeving.
  • Veilig recreatiewater (het water wordt niet gedeeld met beroepsvaart)
Referentiebeelden bij de recreatieve potentie van Zicht op Twee Landschappen

In Zicht op Twee landschappen met vaarweg zijn de gepaste voorzieningen hetzelfde als in de variant zonder vaarweg, al beperkt de vaarweg het aanbod aan plaatsen voor kleinschalige verblijfsrecreatie, oeverrecreatie en gebruik van het vaarwater. De vaarweg introduceert vanuit een recreatieperspectief een afname van de belevingswaarde voor land- en waterrecreanten, en heeft tevens een verondersteld negatief effect op de veiligheid op en langs het water. Wel voegt het mogelijk een verbinding toe voor grotere boten van Drachten richting het PM-kanaal.

Open en Natuurlijk
Het toegenomen wateroppervlak brengt kansen voor de recreatievaart in deze variant. Ook de twee extra vaarverbindingen tussen de Kromme Ie en het ruime vaarwater, grenzend aan de Grutte Krite, komt de bereikbaarheid van het nieuwe meer over het water (en daarmee aantrekkelijkheid) ten goede. Het realiseren van meer zeilwater geschikt voor groter slagen heeft een toegevoegde waarde in de omgeving. In positieve zin wordt de Hegewarren in deze variant sterk aangesloten met zowel de Alde Feanen, als de Kromme Ie en de Sitebuorster Ie.

In deze variant is minder landrecreatie mogelijk, aangezien het landoppervlak sterk is verminderd. De fietsverbinding tussen Grou en Drachten blijft bestaan, over de zuidelijke dijk. Dit kan een aantrekkelijke route zijn, met uitzicht op water, moeras en recreatievaart.

Tegenover de Veenhoop wordt een deel van de oorspronkelijke polder verhoogd. Dit stuk land kan ook recreatief worden ingezet. Kleinschalige verblijfsrecreatie, een terras en aanlegsteigers kunnen een verlengstuk vormen van de recreatieve kern rond De Veenhoop. Dit land kan tevens worden ingezet om extra voorzieningen te bieden voor de (passerende) grotere recreatievaart (campervaarders). Vanuit hier kunnen wandel- en fietstochten worden ondernomen.

De brughoogte voor de nieuwe bruggen van de Kromme Ie naar het ruime vaarwater is bepalend voor de toegang tot het gebied voor grotere (motor)boten. De suggestie is om deze brug een doortvaarthoogte van max 2 meter te geven, waarbij de oostelijke brug tevens bedienbaar is, zodat leerlingen van de zeilschool in de Veenhoop erdoor kunnen. Hiermee wordt deze toegang voor de grotere motorboten niet toegankelijk.

Potentiële gebruikswaarde:

  • Voorzieningen in de campervaarder (aanlegplaatsen met stroom en water, evt. marboeien op het meer)
  • Goede verbindingen aanlegsteigers en fiets/wandelinfrastructuur, trailerhelling
  • In en uitstapplaatsen kano/sup
  • Afmeermogelijkheid bij horeca
  • Duidelijke bebording en bewegwijzering zeker met vaarweg
  • Aantrekkelijke stopplaatsen voor wandelaars en fietsers, picknickbanken etc.
  • Recreatieplaatsen; strandje en/of eenvoudige speeltoestellen
  • Vissteigers
  • Solitaire verblijfsrecreatiemogelijkheden

Potentiële belevingswaarde:

  • Vanaf het land genieten van het varende decor
  • Zeilbeleving op ruimer water, grote toegankelijkheid
  • Weidsheid en rust in midden en zuiden.
  • Gezellige reuring en dynamiek bij De Veenhoop met hoger voorzieningenniveau
Referentiebeelden bij de recreatieve potentie van Open en Natuurlijk

Het toevoegen van een vaarweg in deze variant introduceert vanuit een recreatieperspectief een aantal nadelige effecten. Er vindt een splitsing van het meer plaats, en er zal door de recreatievaart altijd rekening gehouden moeten worden met de aanwezige beroepsvaart. In de praktijk kan dit effect beperkt blijven door het kleine aantal schepen op deze route en het overzicht dat het meer biedt. Dicht bij de vaarweg is daarnaast geen oeverrecreatie of kleinschalige verblijfsrecreatie mogelijk, in verband met de veiligheid. Er ontstaan nieuwe kruisingen tussen beroeps- en recreatievaart.

Ook wordt beleving van de omgeving (rust, natuur) door waterrecreanten en verblijfsrecreanten nadelig beïnvloed door het langsvaren van de beroepsvaart. Voor wandelaars en fietsers hoeft een langsvarend schip niet negatief te zijn; het varend decor kan als positieve beleving worden gezien. Een ander positief effect kan zijn dat de grotere recreatievaart van de vaarweg gebruik kan maken om een alternatieve verbinding tussen Drachten en Zuidwest Friesland te hebben. Indien de richting van deze variant met vaarweg wordt gekozen in de besluitvorming, is uitwerking van de beroepsvaarroute in combinatie met de recreatieve gebruikers een belangrijk aandachtspunt.

Recreatieve potentie en de vaarweg
Algemeen geven de adviseurs mee dat de vaarweg een negatieve invloed op zowel de gebruiks- als de belevingswaarde in de Hegewarren heeft (de focus van de gebiedsontwikkeling). De varianten met vaarweg kennen hun positieve punten, maar worden vergezeld met een min door de introductie van de vaarweg. Dit geldt met name voor de waterrecreant en bij Zicht op Twee Landschappen ook sterk voor de oeverrecreant. Anderzijds verbetert de situatie rond Eernewoude. In de besluitvorming over de vaarweg zal de politiek de consequenties zowel in als rondom de Hegewarren goed moeten afwegen.