4.Open & Natuurlijk

In dit alternatief wordt de Hegewarren een water- en moerasrijk gebied dat naadloos aansluit op De Alde Feanen, met volop ruimte voor recreatie en natuur.

Over deze variant

Binnen het alternatief Open en natuurlijk zijn meerdere invullingen mogelijk. Er zijn varianten getekend met minder en meer open water, waarbij meer en minder gegraven hoeft te worden. Hier zie je de variant met lokaal grondverzet waarin wordt gestreefd naar een gesloten grondbalans. De variant met meer vaarwater is hier te bekijken.

Het verleggen, openen en het grotendeels verwijderen van de polderkades vormt de basis van dit alternatief. De Hegewarren zullen er in de toekomst heel anders uit zien: geen agrarische bestemming, maar een water- en moerasrijk gebied in naadloze aansluiting op De Alde Feanen. De zuidelijke polderkade blijft gehandhaafd als dam met daarop een fietspad (met medegebruik voor lokaal verkeer). De gewaardeerde pontjesroute wordt hiermee verrijkt. Het recreatieve vaarroutenetwerk wordt uitgebreid met nieuwe verbindingen vanuit de Kromme Ee, waarvoor beweegbare bruggen in het fietspad zijn voorzien. Vanuit de Veenhoop ontstaan er een alternatieve recreatieve vaarroutes naar de Alde Feanen. Versterking van de vaarmogelijkheden in en door de Hegewarren heeft uitstraling en effect op regionale schaal, voor het hele gebied tussen tussen Grou en Drachten. Het pallet aan vaarmogelijkheden is divers. Ook is er in dit alternatief ruimte voor een netwerk van compacte stroompjes in het moeras, bereikbaar voor sloepen en kano’s. het alternatief biedt de mogelijkheid om aanlegplaatsen te realiseren om te vertoeven en te overnachten. Verscholen in het natuurlijke moerasland liggen woon- en recreatiearken, exclusief bereikbaar via het water.

Vaarwater ontstaat niet vanzelf na verwijdering van de boezemkades; er is ontgraving nodig. Afhankelijk van de variant kan de vrijkomende grond geheel of gedeeltelijk in het gebied zelf verwerkt worden. Beperkte ophoging tot net onder toekomstig waterpeil kan bijdragen aan de moerasvorming (‘veentransplantatie’). In een ander deel kan spontane laagveengroei gestimuleerd worden door ophoping van organisch materiaal als rietstrooisel. Er ontstaat een qua natuurwaarden een waardevolle overgang van land naar water.

In het oosten van het gebied wordt een compact eiland gerealiseerd. Via de bestaande brug over de Hooidamsloot blijft dit stukje Hegewarren over land toegankelijk. Dit is van belang voor de bestaande recreatiewoningen en -arken aan het Grietmansrak, maar het is ook wenselijk dat de gasleidingen die hier liggen niet onder water komen te staan. Met de vrijkomende grond elders uit het gebied kan het bestaande maaiveld worden opgehoogd, zodanig het eiland net boven het boezempeil uit komt. Bemaling en kades zijn dan in de toekomst niet meer nodig. Dit eiland tegenover de Veenhoop biedt een bijzonder recreatieperspectief. Er wordt bijvoorbeeld gedacht aan gedeeltelijke inrichting met verblijfsrecreatie (camping en woningen) in een bijzondere natuurlijke omgeving aan het water. De zone rond de ondergrondse gasleidingen wordt open gehouden van bebouwing. Nieuwe ontwikkelingen zijn complementair aan de Veenhoop en er ontstaat één samenhangend gebied, georiënteerd op en goed toegankelijk via het water.

In het westen van de Hegewarren, rond Sytebuorren, blijft een klein poldergebied bestaan. Vanwege de cultuurhistorische kwaliteit en landschappelijke aansluiting op de Burd aan de overzijde van de Greft, krijgt dit gebied een vergelijkbaar perspectief als dat gebied: natuurlijk, open en nat grasland, waardevol als uitbreiding van het weidevogelgebied. Bestemmingsverkeer (auto’s) naar de boerderijterp van Sytebuorren en de bestaande recreatiewoningen mag gebruik maken van het fietspad over de kade langs de Kromme Ee.

Een aantal getallen

Van de oorspronkelijke kadelengte van 12 kilometer blijft slechts zo’n 3 kilometer bestaan, rond Sytebuorren. Deze polder met weidevogelgrasland is circa 35 hectare groot. De drooglegging (waterstand onder maaiveld) ter plaatse van deze natte graslanden zal uiteindelijk zo’n 20 centimeter bedragen. Afhankelijk van de variant is het te verdiepen open vaarwater in het nieuwe buitendijkse gebied zo’n 80 tot 160 hectare groot. Het te verondiepen (op te hogen via ‘veentransplantatie’ onder water) moerasland is zo’n 180 of 120 hectare en voor spontane moerasontwikkeling resteert 60 of 40 hectare. Onderdeel van het boezemmoeras zijn circa 60 recreatiearken. Het op te hogen eiland in het oosten heeft een totale oppervlakte van ongeveer 25 hectare. Er wordt hier rekening gehouden met recreatie en/of wonen met een oppervlakte van circa 14 hectare.

Fasering

Ervan uitgaande dat de gaswinlocatie van Vermilion tot 2040 bereikbaar moet blijven, kan dit alternatief pas na 2040 zijn definitieve vorm krijgen. Vooralsnog blijven de polderkades in stand. Er kunnen op korte termijn al wel stappen gezet worden op weg naar het eindbeeld. Rond Sytebuorren kan de stapsgewijze stijging van het waterpeil worden ingezet. 

In delen van het toekomstige buitendijkse gebied kan de natuurlijke moerasontwikkeling starten. Door beheer waarbij het waterpeil de seizoenen volgt om groei en ophoping van organisch materiaal te stimuleren, kan dit gebied geleidelijk op natuurlijke wijze ‘omhoog groeien’. Hiermee wordt handig gebruik gemaakt van de tijdelijke poldersituatie. Als op termijn de kades worden geopend, en het nog hogere boezempeil geldt, is hier reeds een veenmoeras aanwezig. Ook zijn tijdelijke invullingen mogelijk binnen andere delen van het toekomstige boezemgebied, mits combineerbaar met het nu al verhogen van het waterpeil. Het is een optie een tijdelijk zonneveld te realiseren, bijvoorbeeld ter plaatse van het toekomstige vaarwater. Een vanzelfsprekende inpassing, bijvoorbeeld tussen hoge rietkragen, vormt daarbij een ontwerpopgave zodat ook in de tijdelijke situatie een aantrekkelijk landschap aanwezig is. Als aanvullend tijdelijk gebruik is het ook mogelijk om in een deel van het gebied met natte teelten te experimenteren.

Afwegingen bij Open en Natuurlijk met gesloten grondbalans

Dit alternatief levert het meest robuuste watersysteem op en de kosten voor het waterbeheer kunnen flink verminderd worden. Er is royaal ruimte voor laagveenontwikkeling en het op die manier vastleggen van CO2. Ook op recreatief vlak springt dit alternatief eruit. De nieuwe verbindingen over water zijn zowel op lokale als regionale schaal aantrekkelijk. Het landschap sluit aan op het waterlandschap dat ook in de omgeving te vinden is, al vraagt dit om een behoorlijk ingrijpende verandering. Deze verandering kan niet in één keer op korte termijn gerealiseerd worden, maar vraagt een lange termijnaanpak. Nadeel van deze variant is dat de cultuurhistorie van het gebied grotendeels verloren gaat en er weinig land beschikbaar is voor weidevogels. In de variant met meer vaarwater is de grondbalans een belangrijk aandachtspunt. Dit is een grote kostenpost. Bovendien moet grondwerk met veen zeer zorgvuldig gebeuren om het veen niet te laten oxideren. De financiële haalbaarheid kan worden vergroot door de grondbalans verder te optimaliseren en aanvullende fondsen of het realiseren van meer renderende functies zoals zonneweiden of recreatie. Er zijn in dit alternatief relatief veel mogelijkheden voor het optimaliseren van de financiële haalbaarheid.

Gebruikswaarde

  • Waterlandschap i.p.v. huidige landbouwkundige waarde
  • Nieuwe waarde als recreatiegebied
  • Pas na 2040 als eindbeeld te realiseren vanwege gasboorlocatie
  • Royale kansen voor laagveenontwikkeling en CO2-vastlegging
  • Voorbeeld van een stapsgewijze transitie
  • Daling wordt vrijwel stopgezet
  • 77-87% reductie t.o.v. de huidige situatie
  • Minder landrecreatie, maar kansen voor waterrecreatie
  • Nieuwe vaarroutes, aansluiting bij omgeving
  • Kansen voor versterking recreatieve kern bij de Veenhoop

Economische
drager

  • Grotendeels recreatieve functies 
  • Nog geen vliegwiel. Wel relatief veel optimalisatie mogelijk met meer recreatiewoningen, zon en Valuta voor Veen
  • Behoorlijke vermindering van kosten; beheer wordt ongeveer €30.000 per jaar.

Toegankelijkheid

  • Fietspad (en pontjesroute) via zuidelijke polderkade
  • Sytebuorren niet meer toegankelijk met auto (alleen incidenteel bestemmingsverkeer)
  • Nieuwe vaarverbinding Kromme Ee en Alde Feanen
  • Kans voor een stukje ontvlechting Hooidamsloot door nieuwe waterverbindingen
  • Tijdelijke zonne-energie (50 ha) is mogelijk. Toekomstig vaarwater lijkt meest logische plek hiervoor.
  • Veel boezem
  • Eiland bij Ie-Sicht geen bemaling meer nodig
  • Kleine polder Sytebuorren
  • Royale kansen voor laagveenontwikkeling
  • Moerasnatuur
  • Zeer beperkte kansen voor weidevogels
  • Verdwijnen polderkades past bij situatie 1930
  • Verder gaan veel cultuurhisorische elementen verloren (húskopkes, verkaveling, hooiweg)
  • 99% vermindering van depositie t.o.v. huidige situatie 
  • Maximale vermindering van verdroging

Recensie vanuit het co-creatieteam

Watersporters zien in Open en Natuurlijk de meeste kansen. Vanuit het perspectief van de omliggende kernen worden de nieuwe routes vanuit de kromme Ee naar de Alde Feanen gewaardeerd; dit alternatief biedt hiermee ook regionaal meerwaarde. Ook voor andere recreatieve doelgroepen wordt de potentie gezien. De nieuwe ligging van het fietspad op de Hegewarren als onderdeel van de pontjesroute wordt aantrekkelijk gevonden. Het verloop van een gebied met het accent op recreatie tegenover de Veenhoop naar een gebied met accent op natuur richting de Alde Feanen en de Burd voelt logisch aan. De ruime overgang van land naar water, met moerasnatuur, wordt gewaardeerd door natuurliefhebbers. Dat het huidige blauwgrasland verdwijnt is erg jammer, maar daar staat bijzondere moerasnatuur met veenaangroei -wat niet veel voorkomt- tegenover.

Wel zijn er zorgen onder eigenaren van recreatiewoningen over de ophoging van het eiland aan het Grietmansrak. Ook de manier waarop nieuwe recreatieve woningen en arken in het gebied geplaatst worden, wordt aangegeven als aandachtspunt. Kleinschaligheid is hierbij het sleutelbegrip. De beleving van rust en ruimte moet gewaarborgd blijven.

‹ Vorig alternatief

Bekijk Zicht op Twee Landschappen, waarin de Hegewarren een afwisselend landschap krijgt van polder en moerasnatuur

Volgend alternatief ›

Bekijk Open en Natuurlijk met meer vaarwater, als variatie op het alternatief met gesloten grondbalans

Terug naar alle concepten ›