1. Polderaquarel

Verhoging van de waterpeilen binnen de polderkades maakt de Hegewarren in dit eerste alternatief het meest interessant voor weidevogels. De huidige landbouwgronden zijn geschikt voor één of twee extensieve boeren.

Over dit alternatief

Verhoging van het waterpeil binnen de gehele polder vormt de basis van dit alternatief. Afhankelijk van de mate van vernatting ontstaan er verschillende gebruiksperspectieven. In Sytebuorren wordt dit, mede vanwege de bijzondere cultuurhistorische betekenis, natuurlijk en open grasland, in aansluiting op de Burd. Ook in het oosten van de Hegewarren vinden we een flink deelgebied met vergelijkbare invulling. Deze als extensief hooiland beheerde natte graslanden zijn geschikt voor weidevogels. In de laagste en natste delen van de polder vinden we een aaneengesloten gebied met moerasnatuur. Door beheer waarbij het waterpeil de seizoenen volgt en ophoping van organisch materiaal kan dit gebied geleidelijk op natuurlijke wijze ‘omhoog groeien’. Tussen dit ‘poldermoeras’ en Sytebuorren is er ruimte voor landbouwkundig gebruik, bijvoorbeeld voor één of twee extensieve melkveehouderijbedrijven.

De polderkades houden hun huidige ligging en de polder blijft ook in de toekomst een bemalen gebied. Het ligt voor de hand de knip in bemalingseenheden te verleggen naar het oosten. Dit zou betekenen dat het landbouwgebied afwatert richting Sytebuorren in het westen en het moerasland richting gemaal Hegewarren in het oosten.

De Hegewarren blijft toegankelijk via de bestaande centrale ontsluitingsweg die zich ontwikkelt tot open ‘veenlint’ met oude en nieuwe erven. Binnen het ensemble van één – nieuw of bestaand – erf kunnen meerdere woningen tot ontwikkeling komen: een bijzondere woonvorm met gezamenlijke zorg voor de woonomgeving. Eén van de erven in de polder kan verder doorgroeien tot een camping, met aanlegkade aan de Grutte Krite. De bestaande natuur binnen de polder, het blauwgrasland en de natte dijkzone aan de noordrand blijven behouden.

Een aantal getallen

Circa 135 hectare wordt extensief beheerd nat grasland. Het areaal voor de extensieve melkveehouderij bedraagt circa 110 hectare en het nieuwe moerasland in de polder is circa 95 hectare groot. Bij de drooglegging van het landbouwgebied is uitgegaan van 20 tot 40 centimeter. De drooglegging ter plaatse van de natte natuurlijke graslanden is zo’n 20 centimeter. Afhankelijk van het aantal woningen per erf is er in dit alternatief ruimte voor circa 10 tot 45 extra woningen (in de financiële doorrekening is uitgegaan van 10). De huidige polderkade, met een lengte van zo’n 12 kilometer, blijft in stand.

Fasering

Wanneer de huidige boeren een nieuwe plek hebben gevonden en de gronden van de Hegewarren beschikbaar zijn voor een nieuwe inrichting, kan men direct aan de slag met de realisatie van het geschetste eindbeeld in dit alternatief. Dit gaat in verschillende stappen. Allereerst moet de waterhuishouding binnen de polder aangepast worden op de nieuwe peilscheidingen. Om wateroverlast bij hevige regen te beperken moet extra waterberging worden aangelegd, bijvoorbeeld via verbrede sloten. De stijging van de waterpeilen kan bij de natuurlijke graslanden en het landbouwgebied het beste geleidelijk over een langere periode (circa 10 tot 15 jaar) plaatsvinden. Dit maakt ‘uitmijnen’ (geleidelijke afvoer van fosfor) mogelijk en overmatige ontwikkeling van pitrus wordt hierdoor voorkomen.

Afwegingen bij Polderaquarel

Dit alternatief is ten opzichte van de andere alternatieven interessanter voor weidevogels. Ten opzichte van de huidige situatie neemt het areaal aan geschikte weidevogelgraslanden echter af; de vernatting van de resterende graslanden kan dit niet geheel compenseren. De inrichting verandert relatief weinig, waardoor de investeringskosten laag zijn. Door de nieuwe woonerven zijn er renderende functies aan dit alternatief toegevoegd. Niet alleen financieel aantrekkelijk, maar ook van belang voor de leefbaarheid van het gebied.

De jaarlijkse kosten voor het waterbeheer gaan echter niet omlaag. De grondwaterpeilen gaan omhoog, maar niet zo hoog als in de andere alternatieven. De bodemdaling wordt dus vertraagd, maar niet gestopt. Ook het verdrogende effect op de Alde Feanen blijft bestaan. Een aandachtspunt is de verminderde capaciteit om water te bergen in het gebied. Ook de aanleg van bredere sloten kan niet geheel voorkomen dat er af en toe water op het land staat. Dit vergt een aangepaste vorm van agrarisch gebruik. In vergelijking met de andere alternatieven levert dit alternatief op de lange termijn de minst duurzame en robuuste toekomstsituatie op: de problematiek wordt vertraagd, maar niet geheel opgelost.

Gebruikswaarde

  • Natuur en extensieve landbouw i.p.v huidige landbouwkundige waarde
  • Nieuwe woonerven
  • Relatief eenvoudig en snel te realiseren
  • Transitie naar hogere peilen met vormen van weidevogelbeheer
  • Beperkte verhoging van waterpeil 
  • 62-72% reductie t.o.v. huidige situatie
  • Afwisseling van groene weidsheid met meanderende waterwegen
  • Kansen voor de landrecreant
  • Geen toevoeging van waterrecreatie

Economische
drager

  • Landbouw, transitie naar extensieve landbouw
  • Nieuwe woonerven
  • Landgoedmodel zou hier goed
    passen als beheermodel
  • Geen vliegwiel, weinig mogelijkheden tot extra opbrengsten
  • Geen vermindering van kosten, deze blijven ongeveer €115.000 per jaar.

Toegankelijkheid

  • Ongewijzigde situatie
  • Mogelijke toevoeging van nieuwe wandel- en fietsroutes

Veiligheid op het water

  • Ongewijzigde situatie

Kansen voor duurzame energie

  • Zonne-energie sluit niet logisch aan bij het karakter van deze variant
  • Aandachtspunt: minder waterbergingscapaciteit
  • Moerasgedeelte is gunstig
  • Blauwgrasland behouden
  • Meeste kansen voor weidevogels
  • Toevoeging klein stuk moeras-natuur, corridor naar Alde Feanen
  • Ruimte voor herstel van historische biotoop
  • Verkaveling behouden
  • Sytebuorren behouden
  • Blauwgrasland behouden
  • 83% vermindering van depositie t.o.v. huidige situatie
  • Beperkte vermindering van verdroging

Recensie vanuit het co-creatieteam

De beleving van het boeren cultuurlandschap, weids en open, wordt zeer gewaardeerd. Vanwege het areaal aan extensief beheerd grasland, dat in deze variant het grootste is, is deze variant favoriet bij de weidevogelliefhebber. Boeren worden gezien als geschikte beheerders van dit landschap en dat er 1 a 2 boeren onderdeel blijven van het landschap wordt gezien als een plus. Wel vraagt dit een omslag in het verdienmodel van boeren. De vorm van de polder blijft intact en daarmee ook de cultuurhistorisch waardevolle plekken zoals het blauwgrasland en de húskopkes.

De meeste deelnemers kunnen instemmen met deze kwaliteiten; sommigen zien echter ook gemiste kansen. De Hegewarren kan een nieuwe recreatieve schakel zijn tussen Drachten en Grou; deze variant biedt relatief weinig potentie voor de regio als watersportgebied. Ook worden de kosten van het waterbeheer niet minder.

Volgend alternatief ›

Bekijk Hoogwaterpolder 2.0, waarin de Hegewarren inspirerend voorbeeld van een modern productielandschap wordt

Terug naar alle concepten ›